Verstild en Versteend

Een toevallige ontmoeting in het Argonnegebied midden de jaren 90 zorgde voor de start van een meer diepgaande samenwerking tussen ons, Wim Degrande en Patrick Goossens. Die samenwerking was al gestart tijdens ons lidmaatschap van WFA België (een Belgische vereniging die focust op de militaire geschiedenis van WO1 aan het westelijk front), in het begin van de jaren 90.
Na een paar jaar de Argonne te hebben verkend, werd het interesseveld uitgebreid naar het Argonne-achterland en naar andere sectoren zoals bijvoorbeeld St. Mihiel en andere gebieden in de regio Lorraine. In die periode werd ook een ander kerngebied, de Vogezen aangesneden.
Tijdens het uitgebreide veldwerk groeide langzaam de idee om de veelal minder bekende sites (en waarvan de teloorgang soms al gestart was) uitgebreid en professioneel op zwart-wit negatief vast te leggen. In combinatie daarmee werd ook gestart met het zoeken naar passende archiefbeelden die deze sites meer duiding en gevoelskracht konden geven. De combinatie van die twee factoren gaf de impuls om dit in boekvorm te gieten.
Het was vooral onze bedoeling om minder bekende sites die dreigen te verdwijnen, stilaan verkommeren en niet beschermd worden door regionale of nationale besturen of programma's naar voor te brengen. Er werden echter ook een aantal sites bezocht die niet onder deze noemer vallen maar die door hun intrinsieke waarde ook een opname in het project verdienden.
Een selectie van deze sites (meestal gelegen buiten de toeristische perimeter) is te zien in het boek:
“Verstild en Versteend. Relicten van de Eerste Wereldoorlog”.

Het boek werd tweetalig (Nederlands/Engels) uitgegeven door het Davidsfonds/Leuven.
De zwart-wit foto's werden verwerkt in duotone. Het boek, 24x24 cm, is voorzien van een kaft met wikkel en telt 208 pagina's. Verschijningsdatum: juli 2007.

In samenhang met de uitgave van dit boek was een selectie van de foto's ook te zien op de dubbeltentoonstelling "Remembered and Forgotten" in het "In Flanders Fields Museum" te Ieper. Deze tentoonstelling liep van 7 juli tot 26 augustus 2007.
Het ene luik van de tentoonstelling "Remembered" was gewijd aan de geschiedenis van de Britse begraafplaatsen, weergegeven in mooie kleurenfoto's.
Dit was een organisatie van de Britse gravendienst (CWGC).
Het andere luik "Forgotten" bevatte een selectie van onze zwart-wit foto's, begeleid van archiefbeelden en tekst.
Het fotografisch werk is de creatie van Patrick Goossens die al jaren intensief bezig is met zwart-wit fotografie, naast zijn passie voor de geschiedenis van WO1.
Het historisch onderzoek naar de sites en de zoektocht naar passende archiefbeelden is hoofdzakelijk de realisatie van Wim Degrande.

De recensie (van Priscilla Valkeneers) hieronder verscheen in oktober 2007 op www.archeonet.be.

Verstild en versteend. Relicten uit de Eerste Wereldoorlog

Het onlangs verschenen fotoboek "Verstild en versteend" omhelst meer dan een mooie verzameling foto's van historische monumenten uit de Eerste Wereldoorlog. De ontmoeting tussen het authentieke beeldmateriaal en de serene hedendaagse foto's van bunkers, loopgraven, forten en andere monumenten is treffend. De notie van vergankelijkheid werd door Wim Degrande en Patrick Goossens op integere wijze gecapteerd.

Het grote, vierkante formaat (24 x 24 cm) van de uitgave is uitermate geschikt om de foto's volledig tot zijn recht te laten komen. Al te vaak worden fotoboeken gereduceerd tot een "salontafelpublicatie" maar dat zal niet vlug het lot zijn van "Verstild en versteend" omwille van de aangrijpende inhoud. Het is niet het soort boek waarin je even bladert en dan weer verder gaat... De foto's, zowel de "oude" als de "nieuwe", zijn stuk voor stuk erg verrassend en nemen de lezer/kijker mee op een ontluisterende ontdekkingstocht.

Aan de linkerzijde worden de historische foto's van de site gereproduceerd en aan de rechterzijde staan de huidige opnames van Patrick Goossens. De begeleidende teksten -zowel in het Nederlands als in het Engels- zijn kort en bondig maar onontbeerlijk voor een goed begrip van de historische gebeurtenissen ten tijde van de ingebruikname van de site.

Het fotoboek is dus meer dan alleen maar een fotoboek. Het was nooit de bedoeling van de auteurs om een 'toen/nu' effect te creëren maar om het contrast op zich aan te tonen en daar zijn ze wonderwel in geslaagd. De gelaagdheid van de monumenten wordt op bijzondere wijze zichtbaar gemaakt nét door dit contrast. Er is enerzijds het betekenisdragende aspect van het oorlogsmonument dat onlosmakelijk verbonden is met de verschrikkingen van die 'Grote Oorlog'. Anderzijds geeft de beperkte zichtbaarheid, het verval, het obscure en de manier waarop de site door het landschap wordt opgenomen een bevreemdend gevoel van vergankelijkheid en vergetelheid.

De keuze voor het sobere 'kleurenpalet', de zwart-wit foto's en de afwisselend wit/grijze achtergrond waarop ze werden weergegeven, versterkt het thema 'Verstild en versteend'. Hoe meer verstild de relicten worden weergegeven des te harder ze lijken te spreken. Eén van de meest fascinerende foto's is deze van het Duits veldaltaar in Bois-Le-Prêtre in de Lorrainestreek. (foto links) Vele gekozen sites zijn van Duitse origine. De auteurs schuwen dit gegeven niet en zijn op zoek gegaan naar de historische restanten van de Eerste Wereldoorlog zonder ene of gene overwinnaar in de ogen te willen kijken...

De gehanteerde woordenschat bij de beschrijvingen van de huidige foto's is treffend. Verdwenen, voormalig of verscholen verwijzen naar een obscuur verleden dat met deze foto's terug in herinnering werd gebracht.... Hoewel het landschap vele restanten uit de Eerste Wereldoorlog herbergt zijn deze niet altijd meer zo prominent aanwezig. De grootste verdienste van beide auteurs is dat zij niet alleen op zoek zijn gegaan naar deze verdwenen 'monumenten' uit de Eerste Wereldoorlog, ze hebben ze ook gevonden en op sprekende wijze weergegeven.

De groep van oud-strijders en de laatste getuigen van "den Grooten Oorlog" wordt kleiner en het overwoekerende landschap lijkt de oorlog te willen verbergen zodat er nog weinig directe aanwijzingen zijn die ons eraan herinneren... Met dit fotoboek wordt de Eerste Wereldoorlog terug een beetje dichter bij het collectieve geheugen gebracht.

Wim Degrande en Patrick Goossens zijn gepassioneerd door de militaire geschiedenis. Patrick Goossens is daarenboven ook intensief bezig met zwart-wit fotografie. Samen verkennen ze de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog en leggen unieke relicten vast op negatief.